Retinal czy retinol – czym się różnią i który wybrać?
Krótka odpowiedź: retinal (retinaldehyd) i retinol to pochodne witaminy A, które w skórze muszą zamienić się w kwas retinowy, żeby zadziałać. Retinol potrzebuje do tego dwóch przemian, retinal tylko jednej. Dlatego retinal działa szybciej przy niższym stężeniu i zwykle jest lepiej tolerowany. Retinol ma sens jako łagodny start albo gdy dobrze Ci służy. Jeśli zależy Ci na wyraźnym działaniu przeciwzmarszczkowym, a skóra jest wrażliwa, częściej wybieram retinal.
W gabinecie to jedno z pytań, które słyszę najczęściej. Na półkach jest coraz więcej kremów z „retino-” w nazwie, a stężenia na opakowaniach wprowadzają w błąd. Poniżej porządkuję temat tak, jak tłumaczę go pacjentkom.
Jedna rodzina, różna odległość od celu
Wszystkie retinoidy w kosmetykach mają jeden cel: kwas retinowy. Tylko on łączy się z receptorami w komórkach skóry i uruchamia to, za co cenimy retinoidy – szybszą odnowę naskórka, pobudzenie produkcji kolagenu i wyrównanie kolorytu. Każda inna forma musi zostać do niego przekształcona przez enzymy skóry, a z każdą przemianą część aktywności się traci.
estry retinylu → retinol → retinal → kwas retinowy
| Forma | Przemiany do kwasu retinowego | Gdzie ją znajdziesz | Tolerancja | Dla kogo |
|---|---|---|---|---|
| Estry retinylu (np. palmitynian retinylu) | 3 | kosmetyki | bardzo dobra | gdy zależy Ci na łagodności bardziej niż na efekcie |
| Retinol | 2 | kosmetyki | przy wyższych stężeniach częste podrażnienia | pierwszy kontakt z retinoidami, skóra mało wrażliwa |
| Retinal (retinaldehyd) | 1 | kosmetyki | zwykle dobra, także przy skórze wrażliwej | widoczne oznaki starzenia, przebarwienia, skóra reaktywna |
| Kwas retinowy (tretynoina) | 0 – to forma aktywna | lek na receptę | najczęściej podrażnia | leczenie pod kontrolą lekarza |
Dlaczego nie porównuję stężeń
„Mój retinol ma 1%, a Twój retinal tylko 0,15% – więc mój jest mocniejszy?” Nie. Stężenie mówi, ile substancji jest w kremie, a nie ile kwasu retinowego powstanie w skórze. Retinal jest o krok bliżej formy aktywnej, więc działa już w stężeniach rzędu 0,05–0,1%. Już w 1994 roku Saurat i współpracownicy pokazali, że retinal w stężeniach 0,05% i 0,1% nałożony na ludzką skórę zwiększa grubość naskórka i jest dobrze tolerowany także przy dłuższym stosowaniu.
Dlatego zamiast szukać najwyższej liczby na opakowaniu, patrz na trzy rzeczy: formę retinoidu, jej stabilizację i to, co towarzyszy jej w formule. Retinal jest cząsteczką nietrwałą – rozkłada się pod wpływem światła i tlenu – więc w dobrym kosmetyku jest chroniony, np. kapsułkowany.
Kiedy retinol ma sens
- zaczynasz przygodę z retinoidami i chcesz sprawdzić, jak reaguje Twoja skóra,
- masz skórę grubą, mało reaktywną i dobrze znosisz obecny produkt,
- Twoim celem jest głównie wygładzenie i profilaktyka, a nie wyraźna poprawa zmarszczek.
Jeśli stosujesz retinol od miesięcy, nie masz podrażnień i widzisz efekty – nie musisz niczego zmieniać.
Kiedy wybrać retinal
- widzisz utratę jędrności, zmarszczki lub przebarwienia i chcesz szybszych efektów,
- retinol Cię podrażniał, a nie chcesz rezygnować z retinoidów,
- masz skórę wrażliwą i potrzebujesz formuły, którą da się stosować miesiącami,
- przy okazji walczysz z niedoskonałościami – retinalowi przypisuje się też działanie przeciwbakteryjne.
Właśnie dlatego w Retinal 0,15% Stymulującym Kremie Odbudowującym wybrałam kapsułkowany retinal, a nie retinol, i połączyłam go z ceramidami, peptydami biomimetycznymi i czynnikami wzrostu. W badaniu aparaturowym po 4 tygodniach jędrność i elastyczność skóry wzrosły o 9,5%, a głębokość zmarszczek zmniejszyła się o 7,9%. W badaniu aplikacyjnym 100% osób nie miało podrażnień.
Jak przejść z retinolu na retinal
- Tydzień 1–2: retinal 2 wieczory w tygodniu, w pozostałe wieczory bez retinoidu. Nie stosuj obu produktów naraz.
- Tydzień 3–4: 3 wieczory w tygodniu, jeśli skóra nie piecze i nie łuszczy się wyraźnie.
- Od tygodnia 5: co drugi wieczór, potem codziennie – tempo wyznacza skóra, nie kalendarz.
- Każdego ranka: krem z filtrem SPF 50. Bez fotoprotekcji retinoidy tracą sens.
Lekka suchość w pierwszych tygodniach to normalna adaptacja. Pieczenie lub wyraźne zaczerwienienie to sygnał, żeby zrobić 2–3 dni przerwy i wrócić do rzadszego stosowania. Szczegółowy plan wprowadzania i dobór stężenia opisałam na stronie Retinal – działanie, stężenia i jak stosować.
Kiedy żaden z nich
- ciąża i karmienie piersią – z zasady ostrożności nie stosujemy retinoidów na skórę,
- aktywne podrażnienie, egzema, świeże zabiegi – najpierw odbudowa bariery,
- trądzik wymagający leczenia – wtedy potrzebna jest konsultacja z lekarzem, a nie kosmetyk.
Moja rekomendacja
Jeśli dopiero zaczynasz i masz mało wrażliwą skórę, retinol w niskim stężeniu jest w porządku. Jeśli jednak chcesz realnie poprawić jędrność i zmarszczki, a Twoja skóra łatwo się czerwieni – wybierz retinal w stabilnej, kapsułkowanej formie i wprowadzaj go powoli. W praktyce częściej widzę, że pacjentki rezygnują z retinoidów przez podrażnienia niż przez brak efektów. Dlatego formuła, którą da się stosować miesiącami, jest ważniejsza niż najwyższe stężenie.
Najczęstsze pytania
Czy retinal jest silniejszy niż retinol?
Przy tym samym stężeniu – tak, bo potrzebuje jednej przemiany zamiast dwóch. Dlatego w kosmetykach retinal występuje w niższych stężeniach niż retinol.
Czy mogę od razu zamienić retinol na retinal?
Tak, ale zacznij od 2 wieczorów w tygodniu, nawet jeśli dobrze znosiłaś retinol, i nie łącz obu produktów tego samego wieczoru.
Czy retinal nadaje się do skóry wrażliwej?
Zwykle lepiej niż retinol, szczególnie w formie kapsułkowanej i w formule z ceramidami. Kluczowe jest stopniowe wprowadzanie.
Czy retinal można stosować latem?
Tak – retinal stosujemy wieczorem, a rano zawsze krem z filtrem SPF 50. Przed planowanym intensywnym opalaniem lub zabiegiem zrób kilka dni przerwy.
Retinal czy kwas retinowy?
Kwas retinowy (tretynoina) to lek na receptę, stosowany pod kontrolą lekarza. Retinal jest najbliższą mu formą dostępną w kosmetykach.
Źródła: Saurat J.H. i wsp., Topical retinaldehyde on human skin: biologic effects and tolerance, Journal of Investigative Dermatology, 1994; Mukherjee S. i wsp., Clinical Interventions in Aging, 2006.